خواندنیها · استاندارد و دقت وزن
جدول سایز آچارخور پیچ و مهرهٔ ششگوش از M6 تا M20
آچارخور پیچ و مهرهٔ ششگوش فاصلهٔ دو ضلع موازی سر پیچ است. برای M6 آچارخور ۱۰ میلیمتر و برای M8 آچارخور ۱۳ میلیمتر همیشه ثابت میماند، اما M10، M12 و M14 دو عدد دارند: استاندارد قدیمی DIN 933 آچار درشتتری میخواست و ISO 4017 امروزی آن را یک نمره کوچکتر کرده است.
آچارخور پیچهای ششگوش از M6 تا M20، بر حسب میلیمتر، در استاندارد قدیم DIN 933 و استاندارد جدید ISO 4017
آچارخور پیچ و مهره دقیقاً چه چیزی را اندازه میگیرد؟
آچارخور، فاصلهٔ بین دو وجه موازی سر ششگوش پیچ یا مهره است؛ همان عددی که روی بدنهٔ آچار فرانسه یا لولهٔ بکس دیده میشود. این عدد فقط به قطر رزوه، یعنی نشانهٔ M، وابسته است و طول پیچ در آن نقشی ندارد. مهندسها این بعد را با نماد s در نقشه ثبت میکنند.
وقتی سایز آچار درست را از قبل بدانید، شمردن و وزنکشی بستهٔ پیچ هم سادهتر میشود؛ تعداد دقیق هر کیلو را میتوانید با تعداد پیچ و مهره در هر کیلو به دست بیاورید.
جدول سایز آچارخور پیچهای ششگوش از M6 تا M20 چیست؟
جدول بالا آچارخور رایجترین سایزهای بازار را نشان میدهد. ستون «قدیم» به نسخهٔ پیش از بازنگری DIN 933 برمیگردد و ستون «جدید» به ISO 4017 که امروز مرجع اصلی بازار است.
برای M6 آچار ۱۰ میلیمتر، برای M8 آچار ۱۳ میلیمتر، برای M16 آچار ۲۴ میلیمتر و برای M20 آچار ۳۰ میلیمتر در هر دو استاندارد یکسان میماند؛ اختلاف فقط سراغ سه سایز میانی، یعنی M10، M12 و M14، میآید. اگر دنبال ابعاد کامل مقاطع فولادی دیگر هم هستید، سایز و مشخصات مقاطع فولادی همهٔ جدولهای مرجع سایت را یکجا نگه میدارد.
چرا آچارخور پیچ M10، M12 و M14 در استاندارد قدیم و جدید فرق دارد؟
DIN 933 پیش از بازنگری سال ۱۹۸۷ سر پیچ درشتتری تعریف کرده بود؛ آچارخور M10 در آن نسخه ۱۷ میلیمتر بود. وقتی این استاندارد با ISO 4017 هماهنگ شد، همان پیچ به ۱۶ میلیمتر رسید تا وزن سر پیچ و مصرف فولاد کم شود.
همین جابهجایی برای M12 هم افتاده: نسخهٔ قدیم ۱۹ میلیمتر میخواست و ISO 4017 آن را به ۱۸ میلیمتر رساند. M14 هم از ۲۲ میلیمتر به ۲۱ میلیمتر رسیده. کارگاهی که هنوز از انبار قدیمی پیچ برمیدارد، باید هر دو سایز آچار را همراه داشته باشد.
این تغییر فقط ظاهری نبود: کوچکشدن سر پیچ همانقدر روی قطر آچار مصرفی کارگاه اثر گذاشت و باعث شد یک ست آچار قدیمی دیگر جواب همهٔ پیچهای نو را ندهد. به همین دلیل هنوز در فروشگاههای ابزار، هم ست آچار «سایز قدیم» و هم ست «سایز جدید» جدا از هم فروخته میشود.
برای پیچ M10 چه آچاری لازم است؟
ISO 4017، که استاندارد جاری بازار است، آچارخور M10 را ۱۶ میلیمتر تعریف کرده است. اگر پیچ از تولید قدیمی یا موجودی چند دههای انبار باشد، ممکن است سرش با آچار ۱۷ میلیمتری جفت شود؛ اول آچار ۱۶ میلیمتری را امتحان کنید و اگر لق زد سراغ ۱۷ میلیمتری بروید.
سایز آچار پیچ ۱۲ چند است؟
پیچ M12 در حالت استاندارد امروزی آچار ۱۸ میلیمتری میخواهد. نسخهٔ قدیمی همین پیچ با آچار ۱۹ میلیمتری باز میشود؛ همین یک نمره فرق باعث میشود آچار فرانسه روی بعضی پیچهای M12 بازار شل بنشیند.
مهرهٔ ششگوش هم آچار جداگانه میخواهد؟
نه. مهرهٔ ششگوش استاندارد با پیچ همقطرش همیشه یک آچار مشترک دارد، چون هر دو برای یک رزوه طراحی شدهاند؛ همان آچار ۱۶ میلیمتری که پیچ M10 را باز میکند، مهرهٔ M10 را هم باز میکند. تنها استثنا مهرههای نازک است که ارتفاع کمتری دارند ولی سایز آچارشان همان مقدار میماند.
چرا بعضی پیچهای ارزان بازار با آچار استاندارد جفت نمیشوند؟
بعضی بستههای وارداتی یا تولید داخل، با سر پیچی باریکتر از جدول استاندارد عرضه میشوند تا وزن و قیمت پایین بیاید. همین چند دهم میلیمتر کم شدن سر پیچ باعث میشود آچار استاندارد روی آن لق بزند یا گوشههای سرپیچ گرد شود.
راه امن این است که هنگام خرید عمده، مطابق کلاس و گرید پیچ و مهره در بازار آهن دقیقاً یعنی چه؟ از فروشنده استاندارد مرجع پیچ را بپرسید، و اگر شک داشتید همانطور که در چطور در کارگاه پیچ استیل را از آهنی و گالوانیزه تشخیص بدهیم؟ گفته شده، سر پیچ را با کولیس اندازه بزنید.