قطر خم و طول قلاب خاموت در مبحث نهم چقدر است؟
ارقام این صفحه از مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، ویرایش ۱۳۹۹ است؛ بند هر ردیف در جدول آمده. جرم هر متر میلگرد از استاندارد ملی ایران ۳۱۳۲. جزییات بیشتر را در مطلب از خاموت تا شاخه بخوانید.
۱. حداقل قطر داخلی خم (مبحث نهم ۱۳۹۹، جدول ۹-۲۱-۱ و بند ۹-۲۱-۲-۲)| نوع میلگرد | بازهٔ قطر (mm) | حداقل قطر داخلی خم (db) | بند استاندارد |
|---|
| طولی | d ≤ 28 | 6 | جدول ۹-۲۱-۱ |
| طولی | 32 ≤ d ≤ 36 | 8 | جدول ۹-۲۱-۱ |
| طولی | d ≥ 40 | 10 | جدول ۹-۲۱-۱ |
| خاموت و تنگ | d ≤ 16 | 4 | بند ۹-۲۱-۲-۲ |
۲. امتداد انتهای قلاب استاندارد (مبحث نهم ۱۳۹۹)| نوع قلاب | نوع میلگرد | بازهٔ قطر | امتداد مستقیم انتهای قلاب | بند استاندارد |
|---|
| ۹۰ درجه | طولی | همهٔ قطرها | 12d | بند ۹-۲۱-۳-۱ |
| ۱۸۰ درجه | طولی | همهٔ قطرها | بیشترِ 4d و 65 mm | بند ۹-۲۱-۳-۱ |
| ۹۰ درجه | خاموت | d ≤ 16 | بیشترِ 6d و 75 mm | بند ۹-۲۱-۳-۲ |
| ۱۳۵ درجه | خاموت | d ≤ 16 | بیشترِ 6d و 75 mm | بند ۹-۲۱-۳-۲ |
| لرزه‌ای (دست‌کم ۱۳۵ درجه) | خاموت و دورپیچ | همهٔ قطرها | بیشترِ 6d و 75 mm | بند ۹-۲۰-۲ |
۳. خاموت به تفکیک نمره (۸ تا ۱۶)| نمره (قطر mm) | قطر داخلی خم (mm) | امتداد قلاب (mm) | جرم هر متر (kg/m) |
|---|
| 8 | 32 | 75 | 0.395 |
| 10 | 40 | 75 | 0.617 |
| 12 | 48 | 75 | 0.888 |
| 14 | 56 | 84 | 1.21 |
| 16 | 64 | 96 | 1.58 |
یک خاموت معمولی ستون ۳۰×۳۰ چقدر میشود؟
ستون ۳۰×۳۰ سانتیمتر با پوشش ۴۰ میلیمتر و خاموت نمرهٔ ۸ با قلاب ۱۳۵ درجه ابعاد بیرونی ۲۲۰×۲۲۰ میلیمتر دارد. قطر داخلی خم ۳۲ میلیمتر (۴ برابر قطر) و امتداد قلاب ۷۵ میلیمتر است و طول برش ۱۰۲۶٫۵ میلیمتر درمی‌آید. برای یک عضو سهمتری با فاصلهٔ ۱۵ سانتیمتر ۲۱ خاموت لازم است: ۱۱ قطعه از هر شاخه، پس ۲ شاخه، و وزن کل ۸٫۵ کیلوگرم.
برای کوچکترین و بزرگ‌ترین خاموت چه عددی درمی‌آید؟
خاموت ۲۰×۲۰ سانتیمتر با پوشش ۲۵ میلیمتر و نمرهٔ ۸ ابعاد بیرونی ۱۵۰ میلیمتر و طول برش ۷۴۶٫۵ میلیمتر دارد. در طرف دیگر، مقطع ۵۰×۶۰ با پوشش ۵۰ میلیمتر و نمرهٔ ۱۶ (بالاترین نمرهٔ مجاز ابزار) ابعاد ۴۰۰×۵۰۰ میلیمتر دارد: قطر داخلی خم ۶۴ و امتداد قلاب ۹۶ میلیمتر، طول برش ۱۹۸۵ میلیمتر. در عضو چهارمتری با فاصلهٔ ۱۰ سانتیمتر ۴۱ خاموت لازم است، فقط ۶ قطعه از هر شاخه درمی‌آید، پس ۷ شاخه و ۱۲۸٫۴ کیلوگرم. نمرهٔ ۱۸ و بالاتر را ابزار نمی‌پذیرد.
تعداد خاموت ستون و فونداسیون را چطور حساب کنیم؟
تعداد خاموت هر عضو برابر است با خاموت دو ناحیهٔ بحرانی دو سر، به‌علاوهٔ خاموت وسط عضو و یک خاموت انتهایی؛ هر بخش گرد به بالا میشود. ستون سهمتری با ناحیهٔ بحرانی ۵۰ سانتیمتر در هر سر و فاصلهٔ ۱۰ سانتیمتر، و فاصلهٔ ۲۰ سانتیمتر در وسط، ۵ + ۵ + ۱۰ + ۱ = ۲۱ خاموت میگیرد. اگر کل عضو یک فاصلهٔ ثابت دارد، فقط همان فاصله را بدهید.
بخشی از ستون که داخل فونداسیون می‌رود را با ارتفاع همان بخش و فاصلهٔ نقشه جدا حساب کنید و به تعداد ستون بیفزایید. برای تیر پی و فونداسیون نواری طول تیر را به‌عنوان طول عضو بدهید و فاصلهٔ نقشه را وارد کنید.
حدّ مجاز طول ناحیهٔ بحرانی و فاصلهٔ خاموت ستون در مبحث نهم چیست؟
در قاب بتنی، ناحیهٔ بحرانی هر سر ستون دست‌کم به‌اندازهٔ بزرگ‌ترین مقدار از یک‌ششم ارتفاع آزاد ستون، بزرگ‌ترین بعد مقطع و ۴۵۰ میلیمتر است و فاصلهٔ خاموت در آن را مبحث نهم (ویرایش ۱۳۹۹، فصل ۹-۲۰) بر پایهٔ سطح شکلپذیری قاب، قطر میلگرد طولی و ابعاد مقطع محدود می‌کند. جدول ۴ همین حدّها را برای دو سطح شکلپذیری می‌دهد؛ عدد نهایی را طراح سازه در نقشه می‌نویسد و اگر طراحی برش یا پیچش خاموت بیشتری بخواهد، همان مقدار بیشتر می‌آید. این ابزار حدّها را حساب نمی‌کند: طول ناحیه و دو فاصله را از نقشه بخوانید و وارد کنید.
۴. حدّ طول ناحیهٔ بحرانی و فاصلهٔ خاموت ستون قاب بتنی (مبحث نهم ۱۳۹۹، فصل ۹-۲۰)| کمیت، قاب و بند | حدّ مبحث نهم |
|---|
| طول ناحیهٔ بحرانی ℓo از بر اتصال، در هر دو سرقاب با شکلپذیری متوسط · بند ۹-۲۰-۵-۳-۳-۲ | دست‌کم برابر بزرگ‌ترین مقدار از: یک‌ششم ارتفاع آزاد ستون؛ بزرگ‌ترین بعد مقطع یا قطر مقطع دایره‌ای؛ ۴۵۰ میلیمتر |
|---|
| طول ناحیهٔ بحرانی ℓo از بر اتصال، در هر دو سرقاب با شکلپذیری زیاد · بند ۹-۲۰-۶-۳-۳-۱ | دست‌کم برابر بزرگ‌ترین مقدار از: یک‌ششم ارتفاع آزاد ستون؛ عمق مقطع مستطیلی یا قطر مقطع دایره‌ای در بر اتصال؛ ۴۵۰ میلیمتر |
|---|
| حداکثر فاصلهٔ خاموت در ناحیهٔ بحرانی (s₀)قاب با شکلپذیری متوسط · بند ۹-۲۰-۵-۳-۳-۳ | کمترین مقدار از: ۸ برابر قطر کوچکترین میلگرد طولی، ولی نه بیش از ۲۰۰ میلیمتر (فولاد با تسلیم ۴۲۰ مگاپاسکال و کمتر) یا ۶ برابر ولی نه بیش از ۱۵۰ میلیمتر (تسلیم ۵۲۰ مگاپاسکال و بیشتر)؛ نصف کوچکترین بعد مقطع ستون. قطر خاموت دست‌کم ۱۰ میلیمتر و اولین خاموت بیش از s₀/۲ از بر اتصال فاصله ندارد |
|---|
| حداکثر فاصلهٔ خاموت در ناحیهٔ بحرانی (s₀)قاب با شکلپذیری زیاد · بند ۹-۲۰-۶-۳-۳-۳ | کمترین مقدار از: یک‌چهارم ضلع کوچک‌تر مقطع ستون؛ ۶ برابر قطر کوچکترین میلگرد طولی (تسلیم ۴۲۰ مگاپاسکال و کمتر) یا ۵ برابر (۵۲۰ مگاپاسکال)؛ s₀ = ۱۰۰ + (۳۵۰ − hx) ÷ ۳ که از ۱۵۰ میلیمتر بیشتر نشود و لازم نیست کمتر از ۱۰۰ میلیمتر گرفته شود |
|---|
در قاب با شکلپذیری زیاد، hx فاصلهٔ محور میلگردهای طولی است که با قلاب دوخت یا گوشهٔ دورگیر مهار شده‌اند و نباید از ۳۵۰ میلیمتر بیشتر شود؛ اگر بار محوری فشاری ضریب‌دار از ۰٫۳ برابر Ag·f′c بیشتر باشد یا f′c دست‌کم ۷۰ مگاپاسکال باشد، حدّ آن ۲۰۰ میلیمتر است (بند ۹-۲۰-۶-۳-۳-۲). در قاب متوسط، بیرون از ناحیهٔ بحرانی خاموت مشابه ضوابط بند ۹-۱۲-۶-۷-۲ است (بند۹-۲۰-۵-۳-۳-۴). نسبت میلگرد طولی ستون هم در همین فصل محدود است؛ حدّ آن در درصد فولاد در بتن آمده.
مثال: ستون ۴۰×۴۰ سانتیمتر با ارتفاع آزاد ۳ متر، میلگرد طولی ۱۸ و فولاد با تسلیم ۴۲۰ مگاپاسکال. ℓo دست‌کم بزرگ‌ترین از ۵۰۰ (یک‌ششم ۳۰۰۰)، ۴۰۰ و ۴۵۰ میلیمتر است، یعنی ۵۰۰ میلیمتر. فاصلهٔ خاموت در قاب متوسط حداکثر کمترین از ۱۴۴ (۸ × ۱۸)، ۲۰۰ و ۲۰۰ (نصف ۴۰۰) است، یعنی ۱۴۴ میلیمتر. در قاب زیاد با hx برابر ۱۵۰ میلیمتر، کمترین از ۱۰۰ (یک‌چهارم ۴۰۰)، ۱۰۸ (۶ × ۱۸) و ۱۵۰ (۱۰۰ + ۲۰۰ ÷ ۳ ≈ ۱۶۷ که به ۱۵۰ محدود میشود) است، یعنی ۱۰۰ میلیمتر. نقشهٔ طراح سازه بر این حدّها مقدم است؛ اجرا هم با متن رسمی بند.
وزن و طول برش خاموت مقطع‌های رایج چقدر است؟
خاموت ستون ۳۰×۳۰ با پوشش ۴۰ میلیمتر و قلاب ۱۳۵ درجه حدود ۱۰۳ سانتیمتر طول برش دارد و در نمرهٔ ۸ حدود ۰٫۴۱ کیلوگرم وزن می‌کند. جدول زیر همین حساب را برای مقطع‌های رایج می‌دهد؛ طول برش نمره‌های ۸ تا ۱۲ بیش از یک میلیمتر فرق نمی‌کند و عدد نمرهٔ ۱۰ آمده است.
۵. طول برش و وزن یک خاموت (پوشش ۴۰ میلیمتر، قلاب ۱۳۵ درجه)| مقطع (cm) | طول برش (cm) | وزن نمرهٔ ۸ (kg) | وزن نمرهٔ ۱۰ (kg) | وزن نمرهٔ ۱۲ (kg) |
|---|
| 20×20 | 62.6 | 0.25 | 0.39 | 0.55 |
| 25×25 | 82.6 | 0.33 | 0.51 | 0.73 |
| 25×30 | 92.6 | 0.37 | 0.57 | 0.82 |
| 30×30 | 102.6 | 0.41 | 0.63 | 0.91 |
| 30×40 | 122.6 | 0.48 | 0.76 | 1.09 |
| 40×40 | 142.6 | 0.56 | 0.88 | 1.27 |
| 50×50 | 182.6 | 0.72 | 1.13 | 1.62 |
این محاسبه چه فرض‌هایی دارد؟
خاموت بستهٔ مستطیلی است با دو قلاب هم‌نوع؛ ابعاد بیرونی از مقطع منهای دو برابر پوشش گرفته میشود و طول برش روی خط مرکزی میلگرد، با قوس خم‌ها، حساب میشود. قطر خم و امتداد قلاب از مبحث نهم (ویرایش ۱۳۹۹) و جرم میلگرد از استاندارد ملی ۳۱۳۲ است. پرت برش و خاموت دایره‌ای یا چندضلعی حساب نمی‌شود. تعداد، یا فاصلهٔ ثابتی است که در کل عضو یکسان فرض میشود، یا دو ناحیهٔ بحرانی هم‌اندازه در دو سر عضو با فاصلهٔ جدا از وسط؛ برای ناحیهٔ نامتقارن، عضو را دو تکه کنید و هر تکه را جدا حساب کنید.
محاسبه خاموت و طول برش آن چطور انجام میشود؟
از ابعاد مقطع دو برابر پوشش را کم کنید تا ابعاد بیرونی خاموت دربیاید. محیط خط‌مرکزی را حساب کنید، در هر گوشه به‌جای زاویهٔ تیز طول قوس خم را حساب کنید و دو امتداد انتهای قلاب را اضافه کنید. همین محاسبه‌گر هر سه گام را با قطر خم و امتداد قلاب مبحث نهم انجام می‌دهد.
قلاب خاموت ۹۰ درجه باشد یا ۱۳۵ درجه؟
نوع قلاب را طراح سازه تعیین می‌کند و در نقشه می‌آید. مبحث نهم در بند ۹-۲۰-۲ قلاب لرزه‌ای را خمی دست‌کم ۱۳۵ درجه با امتداد شش برابر قطر و نه کمتر از ۷۵ میلیمتر تعریف می‌کند؛ هرجا نقشه خاموت لرزه‌ای خواسته، قلاب ۹۰ درجه جایش را نمی‌گیرد.
چرا طول خاموت با حساب سرانگشتی کارگاه فرق دارد؟
حساب سرانگشتی یک عدد ثابت به محیط اضافه می‌کند، ولی طول واقعی به قطر میلگرد، شعاع فلکهٔ دستگاه خم و زاویهٔ قلاب بستگی دارد. پیش از بریدن کل بار، یک خاموت را با همین طول ببرید و خم کنید و ابعادش را با نقشه بسنجید.
خاموت نمرهٔ ۱۸ و بالاتر را هم حساب می‌کند؟
نه. قاعدهٔ قطر داخلی خم چهار برابر قطر در بند ۹-۲۱-۲-۲ مبحث نهم فقط برای خاموت نمرهٔ ۱۶ و کوچک‌تر است؛ برای قطر بزرگ‌تر، ابعاد خم را از طراح سازه بگیرید.