آهن‌حساب

ضریب پرت آهن و تعداد شاخهٔ سفارش: چند شاخه باید خرید؟

ضریب پرت آهن را روی متره بزنید (معمول ۲ تا ۱۰ درصد)، بعد بر طول شاخه تقسیم و به بالا گرد کنید. مثال: ۱۸۶ متر میلگرد خالص با پرت ۵ درصد، ۱۹۵٫۳ متر لازم می‌کند که در شاخهٔ ۱۲ متری ۱۷ شاخه می‌شود؛ فاکتور ۲۰۴ متر می‌خورد.

از متره تا فاکتور چه می‌گذرد؟

سه حساب پشت هم است. اول پرت: مقدار خالص را در (۱ + درصد پرت) ضرب می‌کنید تا مقداری که واقعاً باید در دسترس باشد در بیاید. دوم گرد کردن به شاخه: این مقدار را بر طول کارخانه‌ای شاخه تقسیم و به بالا گرد می‌کنید — میلگرد معمولاً ۱۲ متری و لوله ۶ متری است و شاخه نصفه فروخته نمی‌شود. سوم سفارش: تعداد شاخه در طول شاخه، همان که روی فاکتور می‌نشیند. تفاوت سفارش با نیاز خالص دو جزء دارد: پرتِ برش و ماندهٔ شاخهٔ آخر.

این حساب هیچ استاندارد مرجعی ندارد و برچسبش «تخمینی» است: درصد پرت را نه جدولی می‌گوید و نه فرمولی — تجربهٔ کارگاه است. چیزی که تخمینی نیست، قاعدهٔ گرد کردن است: همیشه به بالا.

جدول نمونه از متره تا سفارش. همهٔ ردیف‌ها از همان فرمولِ خود محاسبه‌گر حساب شده‌اند؛ درصد پرت در همهٔ ردیف‌ها فرض کارگاهی است، نه عدد استاندارد.
مقدار خالصواحدطول شاخه(m)پرت(%)با پرتشاخه (گرد به بالا)سفارشاضافهٔ ته کار
186متر125195.31720418
100متر65105181088
500کیلوگرم1255254452828
48متر61052.89546

یک سفارش معمولی از متره تا فاکتور چقدر می‌شود؟

فرض کنید جمع طول میلگردهای نقشهٔ یک فونداسیون ۱۸۶ متر درمی‌آید و ضریب پرت را ۵ درصد گذاشته‌اید. ۱۸۶ ضربدر ۱٫۰۵ می‌شود ۱۹۵٫۳ متر. این مقدار بر شاخهٔ ۱۲ متری ۱۶٫۲۸ درمی‌آید که به بالا گرد می‌شود: ۱۷ شاخه. فاکتور ۱۷ ضربدر ۱۲، یعنی ۲۰۴ متر می‌خورد؛ ۱۸ متر بیشتر از متر خالص. از این ۱۸ متر، ۹٫۳ متر پرتِ خودِ کار (برش و وصله) است و ۸٫۷ متر ماندهٔ شاخهٔ آخر که اگر کار بعدی هم‌قطر باشد همان‌جا مصرف می‌شود.

اگر مقدار نیاز درست روی مرز یک شاخه باشد چه می‌شود؟

کوچک‌ترین سفارش یک شاخه است: حتی ۱ متر میلگرد خالص هم با پرت ۵ درصد ۱٫۰۵ متر می‌شود و یک شاخهٔ ۱۲ متری کامل فاکتور می‌شود، با ۱۱ متر اضافه. مرز را با ۱۱٫۴ و ۱۱٫۵ متر ببینید: ۱۱٫۴ متر با پرت ۵ درصد ۱۱٫۹۷ متر می‌شود و یک شاخه کافی است، ولی ۱۱٫۵ متر ۱۲٫۰۷۵ متر درمی‌آید و شاخهٔ دوم لازم می‌شود، یعنی ۲۴ متر روی فاکتور. فقط یک دهم متر تفاوت، سفارش را دو برابر می‌کند. وقتی عدد شما کنار مرز مضرب شاخه است، متره را یک بار دیگر با نقشه بسنجید یا ماندهٔ کار قبلی را به حساب بیاورید.

این حساب تا کجا قابل اتکاست؟

ضریب پرت را شما می‌دهید و استانداردی پشتش نیست، برای همین برچسب این ابزار «تخمینی» است؛ فقط قاعدهٔ گرد کردن به بالا قطعی است. طول شاخه همان طول کارخانه‌ای است که در بازار می‌فروشند، معمولاً ۱۲ متر برای میلگرد و ۶ متر برای لوله، و فرض می‌شود هر تکه از شاخه قابل مصرف است. طول وصله و خم میلگرد را نقشهٔ سازه تعیین می‌کند و اینجا حساب نمی‌شود؛ مقدار خالص را همراه با آن‌ها وارد کنید. هر قطر را جدا حساب کنید، چون هر قطر فاکتور خودش را دارد.

ضریب پرت آهن‌آلات چند درصد است؟

عدد استانداردی ندارد و به شکل کار و مهارت اجرا بستگی دارد. در کارهای درست، پرت معمولاً بین ۲ تا ۱۰ درصد می‌افتد: برش‌های کوتاه و وصله‌ها آن را بالا می‌برند و مهارت بنّا یا آهنگر و ترتیب برش آن را پایین می‌آورد. برای کار تازه از حدود ۵ درصد شروع کنید و بعد از دو سه کار، ضریب واقعی خودتان را از فاکتور و متره در بیاورید — همین عدد شخصی، از هر جدول آماری بهتر است.

چرا تعداد شاخه گرد به بالا می‌شود و نه به نزدیک‌ترین عدد؟

چون بنکدار شاخه را کامل می‌فروشد: نصف شاخهٔ میلگرد یا لوله کالایی نیست که بتوان خرید. اگر نیاز با پرت ۹٫۲ شاخه شود، ۹ شاخه کم می‌آورد و باید ۱۰ شاخه فاکتور شود — همین و بس. گرد کردن به نزدیک‌ترین عدد یعنی ۰٫۲ شاخهٔ کمبود، که وسط کار معلوم می‌شود و هزینهٔ رفت‌وبرگشت دوم به مغازه از آن پرت اضافه بیشتر است.

اضافه‌ای که در می‌آید یعنی چه و چه می‌شود؟

دو چیز با هم قاطی نشود: یکی پرتِ خودِ کار است — آن درصدی که واقعاً برش و وصله می‌خورد — و دیگری ماندهٔ شاخهٔ آخر، که چون شاخه کامل خریده شده سرِ خریده در می‌آید. ماندهٔ شاخه دور ریختنی نیست؛ اگر کار بعدی هم‌قطر باشد همان‌جا مصرف می‌شود و گرنه باقیماندهٔ انبار است. برای همین مقدار واقعی سفارش همیشه کمی بیشتر از «متره ضربدر ضریب» در می‌آید.

پرسش‌های رایج

محاسبه پرت میلگرد از متره تا فاکتور چطور انجام می‌شود؟

مقدار خالص متره را در یک به‌علاوهٔ درصد پرت ضرب کنید، بعد بر طول شاخه تقسیم و به بالا گرد کنید. برای ۱۸۶ متر میلگرد با پرت ۵ درصد، ۱۹۵٫۳ متر لازم است که در شاخهٔ ۱۲ متری ۱۷ شاخه می‌شود. فاکتور ۲۰۴ متر می‌خورد و ۱۸ متر بیشتر از متر خالص در انبار می‌ماند.

برای شاخهٔ ۶ متری هم همین حساب را بزنم؟

بله، فقط طول شاخه را ۶ بگذارید. صد متر لولهٔ خالص با پرت ۵ درصد می‌شود ۱۰۵ متر و ۱۸ شاخهٔ ۶ متری، یعنی ۱۰۸ متر روی فاکتور. شاخهٔ کوتاه‌تر ماندهٔ ته شاخه را کمتر می‌کند، ولی قیمت هر کیلو در آن طول را هم باید سنجید؛ کدام ارزان‌تر درمی‌آید را فقط فاکتور دو فروشنده نشان می‌دهد.

اگر ضریب پرت کار قبلی را ندارم، از چه عددی شروع کنم؟

از حدود ۵ درصد شروع کنید و بعد از اولین کار، فاکتور خرید را با متری که واقعاً مصرف شد مقایسه کنید. تفاضل تقسیم بر مقدار مصرف‌شده، ضریب پرت خود شماست. این عدد استاندارد ملی ندارد و از کارگاهی به کارگاه دیگر فرق می‌کند؛ برچسب «تخمینی» این ابزار هم از همین‌جاست.

منابع

نظرها

هنوز نظری برای این صفحه ثبت نشده. نخستین نفر باشید؛ تجربهٔ شما از بازار یا کارگاه به دیگران هم کمک می‌کند.

نظر یا پرسش خود را بنویسید

نظر پس از بررسی منتشر می‌شود. ایمیل و شماره نمی‌خواهیم؛ اطلاعات تماس هم ننویسید.

نظرتان رسید و پس از بررسی، معمولاً تا یک روز، همین‌جا منتشر می‌شود.