خواندنیها · واژههای بازار آهن
نبشی و ناودانی سبک و سنگین در بازار آهن یعنی چه؟
در ناودانی، «سبک» و «سنگین» دو استاندارد کاملاً جدا هستند، نه یک بازهٔ رواداری: سبک از استاندارد روسی GOST 8240 و سنگین از استاندارد آلمانی DIN 1026-1 میآید. ناودانی ۱۴ سبک هر متر ۱۲٫۳ کیلوگرم و سنگین ۱۶ کیلوگرم وزن دارد. نبشی این تقسیم را ندارد؛ وزنش با انتخاب ضخامت ورق تغییر میکند، نه با نام سبک یا سنگین.
وزن هر متر ناودانی سبک (استاندارد روسی) در برابر ناودانی سنگین (استاندارد آلمانی) در دو سایز پرمصرف
سبک و سنگین در ناودانی دقیقاً یعنی چه؟
برخلاف رواداری وزنی میلگرد که یک استاندارد و یک بازهٔ مجاز است، سبک و سنگین در ناودانی دو استاندارد کاملاً جدا هستند. ناودانی سبک از استاندارد روسی GOST 8240 (سری У) میآید و ناودانی سنگین از استاندارد آلمانی DIN 1026-1، همان چیزی که در بازار به آن UPN هم میگویند.
این یعنی دو شاخه با یک عدد نمره، از دو خط نورد و دو نقشهٔ مقطع کاملاً متفاوت بیرون میآیند. استاندارد روسی GOST 8240 وزن هر متر ناودانی سبک نمرهٔ ۱۴ را ۱۲٫۳ کیلوگرم تعریف کرده، و استاندارد آلمانی DIN 1026-1 همین وزن را برای ناودانی سنگین نمرهٔ ۱۴ (UPN140) ۱۶ کیلوگرم میداند. برای دیدن قیمت و وزن هر سایز، محاسبهگر وزن و قیمت ناودانی همین ورودی نمره را میگیرد و هر دو حالت را جدا نشان میدهد.
چرا این دو وزن اینقدر با هم فرق دارند؟
فرق از ضخامت جان و بال مقطع میآید، نه از طول یا ارتفاع. ناودانی ۱۴ سنگین جان ۷ میلیمتری و بال ۱۰ میلیمتری دارد؛ ناودانی ۱۴ سبک جان ۴٫۹ میلیمتری و بال ۸٫۱ میلیمتری. همین چند دهم میلیمتر فولاد اضافه در سراسر شاخه، وزن هر متر را نزدیک به سی درصد بالا میبرد.
این الگو تصادفی نیست. در ناودانی ۲۰ هم همین نسبت تکرار میشود: سبک ۱۸٫۴ کیلوگرم بر متر و سنگین ۲۵٫۳ کیلوگرم بر متر، طبق جدول اشتال که وزن نظری هر دو استاندارد را کنار هم نگه میدارد. پس هرجا عدد نمره یکی بود، اول بپرس سبک است یا سنگین — قبل از پرسیدن قیمت.
نبشی هم سبک و سنگین دارد یا این فقط اصطلاح ناودانی است؟
نه به همان شکل. نبشی بازار ایران یک استاندارد آلمانی دارد، DIN 1028، نه دو استاندارد جدا مثل ناودانی. تفاوت وزنی که در نبشی میبینی از انتخاب ضخامت ورق میآید، نه از دو خط تولید متفاوت با دو نام سبک و سنگین.
برای همین اندازهٔ بال ۵۰×۵۰ میلیمتر، وزن هر متر بسته به ضخامت از ۳٫۰۶ کیلوگرم (ضخامت ۴) تا ۶٫۴۷ کیلوگرم (ضخامت ۹) میرسد — بیش از دو برابر، بدون اینکه هیچکدام «سبک» یا «سنگین» نامیده شود. کسی که «نبشی سبک» را با این تنوع ضخامت اشتباه بگیرد، دقیقاً همانجا سفارش را خراب میکند.
«نبشی ۳» در بازار دقیقاً یعنی چه ابعادی؟
عدد بعد از کلمهٔ نبشی، اندازهٔ هر بال بر حسب سانتیمتر است، نه ضخامت. «نبشی ۳» یعنی نبشی بال مساوی با هر ضلع ۳۰ میلیمتر، و میتواند در ضخامت ۳ تا ۵ میلیمتر عرضه شود: وزنش از ۱٫۳۶ کیلوگرم بر متر (ضخامت ۳) تا ۲٫۱۸ کیلوگرم بر متر (ضخامت ۵) میرود.
همین قاعده برای «نبشی ۴» هم هست: بال ۴۰ میلیمتری، با وزنی بین ۱٫۸۴ تا ۳٫۵۲ کیلوگرم بر متر بسته به ضخامت. سفارشی که فقط شمارهٔ نبشی را بگوید و ضخامت را نگوید، ناقص است — محاسبهگر وزن و قیمت نبشی هر دو عدد را با هم میخواهد.
بال مساوی چیست و چرا بیشتر نبشیهای بازار همینند؟
نبشی از دو بال و یک زاویهٔ نود درجه ساخته شده؛ وقتی هر دو بال طول یکسانی دارند به آن بال مساوی میگویند، در برابر بال نامساوی که یک بال بلندتر از دیگری است. بازار ایران و جدول اشتال بیشتر حول نبشی بال مساوی میچرخد، چون در اسکلت سبک، نگهدارنده و بست، همین شکل کفایت میکند و تولید و انبارداری یک نوع مقطع را سادهتر نگه میدارد.
نبشی بال نامساوی هم در برخی کاربردهای خاص سفارش داده میشود، ولی چون در انبار عمومی کمتر پیدا میشود، معمولاً باید از قبل با فروشنده هماهنگ شود.
این اختلاف وزن روی یک سفارش واقعی چند کیلو میشود؟
برای بیست شاخهٔ ۶ متری ناودانی ۱۴: سبک ۱۴۷۶ کیلوگرم تمام بار میشود و سنگین ۱۹۲۰ کیلوگرم — تفاوتی نزدیک به ۴۴۴ کیلوگرم، یعنی وزن یک شاخهٔ اضافه و نیم روی هر بیست شاخه. سفارشی که «ناودانی ۱۴» بگوید بدون مشخصکردن سبک یا سنگین، میتواند همین مقدار با انتظار طرف مقابل فرق داشته باشد.
همین ۴۴۴ کیلوگرم را در نرخ روز هر کیلو ضرب کن تا سهمش از جمع فاکتور مشخص شود؛ عددی که وقتی از قبل مشخص نشود، سر تحویل بار محل چانهزنی میشود.
برای انتخاب بین سبک و سنگین از فروشنده چه چیزی را بپرسیم؟
نام کامل استاندارد و نمره را با هم بخواه، نه فقط عدد نمره — «ناودانی ۱۴ سنگین» یا «ناودانی ۱۴ سبک»، نه فقط «ناودانی ۱۴». اگر بار حجیم است، همان شاخهٔ اول را جدا وزن کن و با عدد جدول مقایسهاش کن.
انتخاب اینکه برای کدام قسمت کار سبک کافی است و کجا باید سنگین گرفت، تصمیمی است که مهندس محاسب میگیرد، نه این مقاله. همین سردرگمی نام بازاری در سبک و سنگین، شبیه چیزی است که در میلگرد سبک و سنگین در بازار آهن یعنی چه؟ هم میخوانی — با این فرق که آنجا یک استاندارد و یک بازهٔ رواداری است، اینجا دو استاندارد کاملاً جدا.